Film Is Geen Geheimtaal I door L. J. JORDAAN Welke filmliefhebber krijgt het niet wel eens be- nauwd, wanneer hij plotseling uit den een of an- deren hoek wordt bestookt met een onridderlijk: ,,Tja - hoor 'es IK heb geen verstand van film, maar ik vind en van deze veilige dekking uit oor- deelen als kanonschoten verneemt? Men bespeurt den sterken lust te antwoorden: ,,Wat drommel, zwijg er dan over!" als het maar eenigen zin had met zulk een spreker in debat te treden.Want men bestrijdt elkaar eenvoudig in verschillende talen en het ongeluk wil, dat de tegenstander uw argu- mentatie hardnekkig voorgeheimtaal" uitscheldt Die ellendige geheimtaal weet wat! Zij is de ergste handicap voor den filmliefhebber en de goedkoop- ste verontschuldiging voor den film-ontkenner. Als- of men den muziekminnaar ooit voor een pedant zou mogen uitschelden, omdat hij majeur van mineur weet te onderscheiden en een andante van een allegro! En alsof de onmuzikale mensch ooit uit zijn onbekendheid met deze zaken het recht zou kunnen putten om de meest krasse veroordeelingen teuiten! Daar is in den loop der jaren het valsche begrip ont- staan van een soort ,,filmkunde", die langzamerhand het karakter aannam van een serie tooverformules van een terminologie voor ingewijden kortom: van een geheimtaal. In zooverre wij dit misverstand in de hand hebben gewerkt duizendmaal: peccavi de hemel weet, hoe weinig het in onze bedoeling lag! Maar het is nu eenmaal een onvermijdelijkheid, dat men onder gelijkgezinden, die tezamen een nieuw gebied verkennen, gemakshalve de nieuwe namen gebruikt, welke voor nieuwe dingen moesten worden gevonden en.... gevonden werden! Het is toch te gek, dat men langs elkaar heen zou moeten praten omdat een der partijen het woord montage" of ,,beeldvlak" of ,,draaiboek" gebruikt. Zouden wij dan altijd veroordeeld zijn om te spreken van ,,zinvol-geordende-beeld-opvolging", ,,projectie-van-het-objectiefvenster-op-het-doek", ,,werk-manuscript" of dergelijke afgrijselijkheden Zijn de termen: ,,symphonie", ,,fuga", finale" ten slotte voor den concertbezoeker niet even gangbaar geworden (en gemakkeiijk!) als ,,lift", ,,auto" en ,,giro" het voor het groote publiek werden? En in deze vergelijking ligt, naar ik meen, zoowel de ver- klaring als de rechtvaardiging dezer nieuwe woor- den besloten. Want het is onjuist en onredelijk te meenen, dat hun begrip en toepassing zouden be- rusten op weet ik wat voor geleerdheid of diepzinnige vakkennis. Er bestaat geen ,,filrmkunde-voor-leeken" er bestaat alleen de logisch en vanzelf ontstane kennis, die uit iedere waarachtige belangstelling geboren wordt. ,,lk heb geen verstand van film" wil niets anders zeggen dan: ,,lk geef er geen klap om!" of ,,lk heb er een hekel aan!" Er zijn geen ,,film- kundigen" en ,,filmleeken", er zijn alleen maar lief- hebbers en onverschilligen. Wie regelmatig de bioscoop bezoekt en niet tot de zwakzinnigen behoort (dat kan, o filmvijanden!) krijgt onvermijdelijk een anderen en beter ,,geschool- den" kijkop defilm precies hetzelfdeontwikkelings- proces dat (alweer) de vaste concertganger tegen- over de muziek doormaakt. Er ontstaat automatisch een gevoel voor bijzondere waarden, details en ty- pische eigenschappen van de film, die de belang- stellende toeschouwer spelenderwijs leert onder scheiden, ordenen en beredeneeren niet omdat hij het op filmvakkennis voorzien heeft, maar een voudig omdat hij zijn hersens gebruikt en wil weten waar hij metzijn belangstelling voordefilm aan toe is. Film is geen geheimtaal de hemel beware ons! Maar d e film is per slot van rekening een te belang- wekkend en boeiend verschijnsel om haar eeuwig met het stompzinnige oordeel over een non-stop revue af te doen. Er zijn duizenden en nog eens duizenden, die hier diep van doordrongen zijn ook al hebben zij niet altijd den moed er rond voor uit te komen. Ik ken menschen, die nooit het woord montage" in den mond nemen, maar niettemin een zeer zuiver instinct hebben voor de goedefilm. Wel- nu het is mijn overtuiging, dat het alleen maar hun begrip (en daarmee: het genot!) kan verhoogen, wanneer zij de moeite nemen op te merken, wat de ,,zinvol-geordende-beeldopvolging" voor het proces, dat zij regelmatig aanschouwen, beteekent. Er is echter en juist daardoor nog een fataal woord, dat langzamerhand bij de z.g. geheimtaal" is ingelijfd: ik bedoel het woord f i I m k u n st. Het was en is onze overtuiging, dat die hoogste zeldzaamste uiting van filmschepping een tastbare realiteit werd - die wij onafgebroken in het oog houden als een lichtend baken in den troebelen nevel der industrie- productie. Maar de ervaring heeft geleerd, dat er geen gevaarlijker vogelverschrikker bestaat tegen de sympathie, welke wij de film toewenschen, dan juist dit noodlottige woord. Velen zijn vooringenomen tegen de film, omdat men het heilige begrip ,,kunst" aan haar vastkoppelt talloozen maakt het kop- schuw, omdat zij bang zijn voor een zwaarwichtig- heid en diepzinnigheid, die zij niet wenschen. Dat wij de ,,kunst"-mogelijkheid van de film indertijd met begrijpelijk enthousiasme als een groote ontdekking vierden en op den voorgrond stelden wie zal het ons kwalijk nemen? Of wij er de t o e g a n k e I ij k-

Filmliga / Filmgids nl | 1936 | | page 10